Silsile tek gecede mi geçiyor? Ece, Cenk ve Faruk’un gerilimine giriş

Hikâye hangi karşılaşmayla başlıyor?

Silsile’nin BKM özetinde Ece ile Cenk bir yaz akşamı Cenk’in evine gidiyor; Faruk’un da bu buluşmaya katılacağı belirtiliyor. Ece’yi Nehir Erdoğan, Cenk’i İlker Kaleli, Faruk’u Tardu Flordun oynuyor. Başlangıç, birbirini hiç tanımayan kişilerin rastgele karşılaşmasından farklı bir beklenti kuruyor: Geçmişteki bir aşkın izleri bu eve onlardan önce gelmiş durumda.

İzlerken ilk iş herkese bir suçlu veya masum etiketi koymak olmayabilir. Önce kimlerin birbirini hangi geçmişten tanıdığını, kimin hangi ilişkiyi bildiğini takip etmek daha yararlı. Bir kişinin konuşmaya rahatça dâhil olması, diğerleriyle aynı bilgiyi paylaştığını göstermez. Evin kapısından aynı akşam geçmek, aynı hayatın içinden gelmek anlamına gelmiyor. Bu fark, başlangıçtaki yakınlığın neden gerilime dönüşebileceğini düşünmenin somut bir yolu.

Bir gecede geçmek, gerçek zamanlı anlatım demek mi?

Yapımcı sayfası olayları bir geceye yerleştiriyor. Bu bilgi, anlatılan olayların zaman aralığını tarif eder. Filmin süresi boyunca her dakikanın öyküde de aynı uzunlukta geçtiğini, hiç zaman atlanmadığını veya bütün görüntülerin kesintisiz çekildiğini kanıtlamaz. Gece çerçevesi ile gerçek zamanlı anlatım aynı iddia değildir.

Bunu izlerken küçük bir yöntemle ayırabilirsiniz: Bir sahneden diğerine geçtiğinizde arada zaman geçtiğine ilişkin işaret arayın; sonra bu geçişin size hangi bilgiyi vermediğini düşünün. Zamanın sıkışması, bütün boşlukların kapanması demek olmayabilir. Bir gecelik çerçeve, kararların kısa aralıklarla birbirine eklenmesini hissettirebilir; fakat bunu tek plan gibi bir çekim tekniğiyle otomatik olarak eşitlemek yanlış bir beklenti kurar. Filmin nasıl çekildiğine ilişkin bir iddia, ayrıca yapım kanıtı gerektirir.

Karaköy’deki ev bir coğrafya mı, bilgi sınırı mı?

BKM’nin tanıtımı evin Karaköy’de bulunduğunu söylüyor ve aşk, hırsızlık, suç hatlarını aynı başlangıçta buluşturuyor. Bu, evin anlatıdaki önemini doğrular; filmin bütün planlarının yalnız bir odada veya tek yapıda çekildiği sonucunu tek başına vermez. Merkez mekân ile bütün filmin mekân dökümünü ayırmak gerekir.

Daha ilginç soru, bu evde kimin ne görebildiği ve dışarıya hangi bilgiyi taşıyabildiği olabilir. Aynı yerde bulunan iki kişi, farklı konuşmaları duymuş veya farklı bir geçmişi biliyor olabilir. Seyirci açısından kapalı bir alanın gerilimi, yalnız çıkışların sayısına bağlı değildir. Bir sözün başkasına ulaşıp ulaşmaması da mekânın anlamını değiştirebilir. Bu nedenle evi, olaylara sahne olan bir dekorun yanında bilgi ve yakınlık ilişkilerini düşünmeye yarayan bir alan olarak da izleyebilirsiniz.

Aşk ile suçun birleşmesi kararları nasıl okumaya açar?

Yapımcı özetinin kurduğu beklenti, eski ilişkilerin basit görünen bir hırsızlıkla birlikte başka sonuçlara bağlanması. Bu yüzden Silsile’yi yalnız bir suçun nasıl çözüleceğini öğrenmek için izlemek, kişiler arasındaki duygusal hesapların karar üzerindeki etkisini arka plana itebilir. Burada kararın sonucunu bilmeden de karar verme koşullarını takip etmek mümkün.

Bir seçimle karşılaştığınızda üç ayrı soru sorun: Kişi ne biliyor, neyi korumaya çalışıyor, karşısındakinin ne bildiğini düşünüyor? Bu sorular aynı olayda farklı kişilerin neden aynı tepkiyi vermediğini tartışmayı sağlar. Birini tanıdığını düşünmek, onun sonraki davranışını kesin olarak bileceğimiz anlamına gelmez. Önceki yakınlık da her yeni durumda güveni otomatik olarak sağlamaz. Gerilimin ilişki tarafını takip etmek, olayların zincirini yalnız sürpriz sayısına indirgemeyen bir izleme biçimi sunar.

Künyedeki ortak yazım neden işe yarayan bir başlangıç bilgisi?

BKM ve İKSV kayıtları yönetmeni Ozan Açıktan, senaristleri Cem Akaş, Faruk Özerten ve Ozan Açıktan olarak veriyor. BKM ayrıca hikâye başlığını Cem Akaş’a ayırıyor. İKSV’nin 2014 festival kaydı yapımı Silsile ve İngilizce Consequences adlarıyla listeliyor. Bu kayıtlar aynı filmi araştırırken başlık ve yaratıcı görevleri eşleştirmeyi kolaylaştırıyor.

Bir hikâyenin kaynağı ile çekim için geliştirilmiş senaryoyu ayırmak, her şeyi yalnız yönetmenin kişisel deneyimi gibi okumamak açısından yararlı. Buna karşılık ortak yazım bilgisi de belirli bir repliği hangi kişinin yazdığını söylemiyor. Künye üzerinden öyle bir paylaşım uydurmaya gerek yok. İlk izleyişte gece boyunca değişen bilgiye, üç kişinin geçmişine ve tercihlerin birbirine eklenen sonuçlarına odaklanmak yeterli. Filmin biçimi hakkındaki kesin hükümleri ise kendi gördüklerinizle sınayabilirsiniz.

Silsile adını da bu ortak yazımın önceden verilmiş cevabı gibi değil, olayların birbirini etkilemesine yönelten bir ipucu olarak düşünebilirsiniz. Sonraki bir sonuçtan geriye bakınca önceki seçimin kaçınılmaz görünmesi kolaydır. Oysa izlerken karakterin o anda sahip olduğu bilgiye dönmek, seyircinin sonradan öğrendiğini onun önceden bilmesi gerektiği varsayımını önler. Bu ayrım, gerilimi yalnız kimin doğru tahminde bulunduğuyla ölçmeden, tercihlerin ne kadar dar bir bilgiyle yapıldığını tartışmaya da alan açar.