Suna’nın hayatına yarış üzerinden girmek
Reha Erdem’in Neandria filmi, antik bir kentin yakınındaki köyde annesiyle yaşayan, atletizm yarışlarına hazırlanan Suna’yı odağına alıyor. Akbank Sanat’ın tanıtımı bu başlangıcı doğa, tarih ve insan ilişkisiyle birlikte ele alıyor. İzlemeye başlamak için yararlı soru, koşunun Suna’nın hayatında yalnızca bir başarı ölçüsü olup olmadığı. Bir şeyi sevdiği için yapmak ile başkalarıyla karşılaştırılarak yapmak farklı duygular yaratabilir.
Yarışmaya hazırlanma bilgisi, filmi yalnızca bir sporcunun hedefe ulaşma hikâyesi olarak sınırlamaz. İzlerken karakterin kendi isteğini nasıl tanımladığını ve çevrenin ona hangi hedefleri sunduğunu ayrı tutabilirsiniz. Başarı, bulunduğu yerden çıkmak anlamına mı geliyor; bulunduğu yerde başka türlü yaşamak ihtimali de var mı? Soruların yanıtlarını önceden bilmek gerekmiyor. Suna’yı yalnızca kazanacağı veya kaybedeceği sonucun temsilcisi gibi görmemek yeterli bir başlangıçtır.
Köy, dünyanın dışında bir sığınak mı?
Boston Güzel Sanatlar Müzesi’nin program özeti, köydeki kararları veren yaşlı erkekleri, çevresel yıkım tehdidini ve hırsı birlikte anıyor. Bu çerçeve, küçük yerleşimin dünyanın geri kalanından bütünüyle kopuk bir alan olmadığını düşündürüyor. Bir yerin doğaya yakın olması, orada kurulan bütün ilişkilerin doğayla uyumlu olduğu anlamına gelmeyebilir.
İzleme sırasında mekânın büyüklüğüyle sorunların büyüklüğünü aynı ölçekte değerlendirmemeye çalışın. Bir köyde kimin sözünün geçtiği, büyük bir kurumun karar mekanizması kadar belirleyici olabilir. Suna’nın soru sorma imkânını düşünürken yalnızca kişisel cesarete bakmak yerine, kimin konuşmasının alışılmış kabul edildiğini de sorgulayabilirsiniz. Genç birinin kendi geleceğini kurması, hazır seçeneklerden birini seçmekten daha fazlasını gerektirir mi? Bu soru, kuşaklar ve otorite arasındaki ilişkiyi gündelik hayatın içinden takip etmeyi sağlar.
Yeşil yapım kararı senaryodan önce mi geldi?
Filmin sürdürülebilir yapım sorumlusu Kiraz Erdem, theMagger’a verdiği özgün söyleşide senaryonun yazıldığı sırada sürdürülebilir prodüksiyon fikrinin henüz bulunmadığını anlatıyor. Kararın planlama aşamasından hemen önce alındığını belirtiyor. Böylece filmin anlattığı dünya ile çekim sırasında benimsenen yöntem arasında bir ilişki kurulabiliyor; ancak bu iki sürecin başlangıcı aynı değil.
Bu ayrım izleyici için yararlı: Bir filmin çevre üzerine düşündürmesi, onun nasıl üretildiğini kendiliğinden açıklamaz. Benzer biçimde çevreye duyarlı bir çekim yöntemi, filmdeki her görüntünün tek bir ekolojik mesaj taşıdığı anlamına gelmez. Hikâyenin sorularını ve yapımın tercihlerini ayrı ayrı öğrenmek, sonra aralarındaki bağı tartışmak daha somut bir yol sunar. Neandria’yı bu iki ölçekte düşünmek, yalnızca konuya bakarak verilen genel bir çevre filmi tanımını ayrıntılandırabilir.
Setteki uygulamalar hangi somut tercihlere dayanıyor?
Kiraz Erdem aynı söyleşide jeneratör yerine şarj edilebilir LED aydınlatma kullandıklarını, pet şişe yerine mataraları tercih ettiklerini ve senaryo gibi belgeleri dijital paylaştıklarını açıklıyor. Araştırma ve planları ekip için hazırlanan EcoNeandria dosyasında topladıklarını söylüyor. Bunlar yapım ekibinin kendi uygulamalarına ilişkin birinci elden anlatımı.
Bu örnekleri, bütün filmin çevresel etkisini sıfıra indiren kesin bir sertifika gibi değerlendirmek yerine, bir üretim alışkanlığının hangi noktalarda değiştirilebildiğini gösteren kararlar olarak okuyabilirsiniz. Aydınlatma, su tüketimi ve kâğıt kullanımı birbirinden farklı iş akışlarına dokunuyor. Film izleyicisi açısından yapım bilgisinin değeri de burada: Perdede görünen çevrenin yanında, görüntüyü üretmek için gereken kaynakları düşünmek. Bu, estetik deneyimin yerine bir hesap tablosu koymayı gerektirmez; aynı esere başka bir emek ve malzeme katmanından bakma imkânı verir.
Antik kentin yanındaki bugünü nasıl düşünmeli?
Neandria’nın antik kent yakınında geçen dünyasına yaklaşırken geçmişin izlerini yalnızca görkemli bir fon olarak değerlendirmemeyi deneyebilirsiniz. Bir yerin uzun geçmişi, bugün orada yaşayanların ihtiyaçlarını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık bugünkü ihtiyaçlar da çevredeki her şeyi kullanılabilir bir kaynak haline getirmek zorunda değildir. Tarih, doğa ve geçim arasında kurulacak ilişki, izleme sırasında açık tutulabilecek bir sorudur.
Suna’nın kendi geleceğini araması ile bulunduğu yerin geçmişi arasında nasıl bir mesafe hissediyorsunuz? Eski bir yapının varlığı geleceğe ilişkin güvence verir mi, yoksa yaşamın geçiciliğini mi hatırlatır? Her izleyicinin aynı yanıtı vermesi gerekmiyor. Önemli olan, geçmiş ile bugünü birbirini otomatik açıklayan iki kategoriye çevirmeden, aynı coğrafyada yan yana durmalarının yarattığı düşünce alanını korumak. Mekân böylece yalnızca olayın geçtiği adres olmaktan çıkar.
Koşmak, kazanmak ve yaşamak üzerine üç ayrı soru
Filmi gördükten sonra Suna’nın yaptığı şeylerle onlara verilen değerleri ayırarak konuşabilirsiniz. Bir eylemin değeri mutlaka bir başkasını geçmekle mi ölçülür? Geleceğini kurmak isteyen bir genç, çevrenin başarı tanımını benimsemek zorunda mı? Bu sorular, atletizmi doğrudan tek bir simgeye indirmeden karakterin hareket alanını tartışmayı sağlar.
Yapım bilgisini de aynı konuşmaya, kendi ölçeğinde katmak mümkün. Bir film ekibi yerleşik üretim alışkanlıklarını değiştirebildiğinde, izleyici de doğal saydığı başka düzenleri sorgulayabilir. Bu, yönetmenin her sahne için açıkladığı kesin niyet olarak değil, rehberin önerdiği bir bağlantı olarak anlaşılmalı. Suna’nın dünyasındaki seçeneklerle setteki kaynak tercihlerini yan yana düşünmek, Neandria’yı hem bir kurmaca deneyimi hem de o deneyimin üretim koşulları üzerinden konuşma fırsatı sunar.
Sık sorulan sorular
Neandria’daki Suna neye hazırlanıyor?
Akbank Sanat’ın tanıtımına göre atletizm yarışlarına hazırlanıyor; annesiyle antik kent yakınındaki bir köyde yaşıyor.
Neandria’nın sürdürülebilir yapım sorumlusu kim?
Kiraz Erdem. Akbank Sanat’ın program kaydı ve kendisiyle yapılan özgün söyleşi bu görevi doğruluyor.
Yeşil yapım fikri Neandria senaryosunun başından beri var mıydı?
Kiraz Erdem, senaryo yazılırken bu fikrin henüz bulunmadığını; kararın planlamadan hemen önce alındığını söylüyor.
Neandria setinde hangi uygulamalar kullanıldı?
Kiraz Erdem’in anlatımına göre jeneratör yerine şarj edilebilir LED aydınlatma, pet şişe yerine matara ve basılı belge yerine dijital paylaşım kullanıldı.
KAYNAKLARIYLA
Kaynaklar ve ileri okuma
- Akbank Sanat · Suna, atletizm, antik kent ve Kiraz Erdem’in görevi için 2025 arşiv kaydı Kontrol: 28 Ekim 2026
- Boston Güzel Sanatlar Müzesi · Köyde otorite, çevresel tehdit ve Suna’nın sorgulayan konumu Kontrol: 28 Ekim 2026
- theMagger · Kiraz Erdem ile özgün söyleşi, kararın zamanı ve somut set uygulamaları Kaynak tarihi: 28 Mart 2024 · Kontrol: 28 Ekim 2026
