Suçu araştıran kişinin mesleği beklentiyi değiştiriyor
İtirazım Var’da cinayetin peşine düşen Selman Bulut’un imam olması, dedektif hikâyesini daha başlangıçta mesleki bir soruşturma kalıbından uzaklaştırıyor. İstanbul Modern’in kendi programı, namaz kıldırdığı camide işlenen cinayetten sonra Selman’ın olayı araştırmaya giriştiğini belirtiyor. Böylece suçun çözüleceği beklentisinin yanına ikinci bir merak ekleniyor: Bu insan hangi deneyimlerle, hangi kişisel sorumluluk duygusuyla harekete geçiyor?
Burada imamlığı yalnız şaşırtıcı bir süs gibi düşünmek de yetersiz. Cinayet, karakterin gündelik göreviyle doğrudan ilişkili bir yerde meydana geliyor. Olayın uzağında duran ve dışarıdan çağrılan biri yerine, kendi çevresinde yaşanan şiddetle karşılaşan bir kişi var. Araştırma isteği, bu nedenle yalnız meslek icabı yapılacak bir işlem olarak tarif edilemiyor. Film seçerken beklenebilecek temel fark, suçu çözme becerisiyle kişinin hayata karşı tutumunun birlikte önem kazanması.
İmam kimliğinin yanına konan uğraşlar ne işe yarıyor?
Müzenin tanıtımı Selman’ı satranç oynayan, antropoloji yüksek lisansı yapmış, bağlama çalan eski bir boksör olarak açıklıyor. Bu bilgiler, tek meslekten eksiksiz bir kişilik çıkarma alışkanlığını zorlayan bir bütün oluşturuyor. Karakterin yalnız dinî görevi üzerinden tanımlanamaması, tanıdık bir toplumsal konumu tanıdık bir kişilikle eşitlemeyi güçleştiriyor.
Yine de bu uğraşların her birinin belirli bir suçu çözmek için kullanıldığını varsaymak doğru olmaz. Satrançtan söz edilmesi, bütün soruşturmanın satranç hamleleri gibi kurulduğunu kanıtlamaz; eski boksör olması da her sorunu güç kullanarak çözeceği anlamına gelmez. Daha sağlam okuma, karakterin farklı bilgi ve deneyim alanlarına açık olduğudur. Dedektif beklentisini değiştiren şey, hazır bir uzmanlık listesi kadar, tek kimlikten beklenmeyen bu kişisel genişliktir.
Antropoloji bilgisi kesin cevapla nasıl ilişkilendirilebilir?
Antropoloji geçmişi, Selman’ı insanlar ve inançlarla ilgili sorular sorabilen biri olarak düşünmek için bir başlangıç sağlar. Bu, onun bütün yargılarının doğru olduğu veya insan davranışını eksiksiz açıklayabildiği iddiası değildir. Bir karakterin öğrenim bilgisiyle o bilgiyi nasıl kullandığı arasında ayrıca değerlendirilmesi gereken bir mesafe vardır.
Polisiye anlatıda bu ayrım işe yarar. Olayı açıklayacak doğru cevabı aramakla, karşılaşılan insanları önceden bilinen kalıplara yerleştirmek birbirine karışabilir. Farklı deneyimleri olan araştırmacının avantajı, tek açıklamayla yetinmemesi olabilir; fakat bunu sonuç garantisi saymak mümkün değildir. Selman’ın kimliğini anlamak için asıl soru, kendisine verilen bilgi karşısında nasıl bir insan tasarımı taşıdığıdır. Cinayetin çözümünü açıklamadan da karakterin düşünsel merakı hakkında böyle bir beklenti kurulabilir.
Cami hangi anlamda başlangıç noktası?
Cinayetin camide meydana gelmesi, karakterin işi ile araştırdığı olay arasında bir yakınlık kuruyor. Mekân, yalnız alışılmış polisiye dekorundan farklı olduğu için önemli değil. Orada düzenli olarak bir araya gelen insanlar ve bu buluşmanın taşıdığı güven beklentisi de başlangıç sorusunun parçası olarak düşünülebilir. Şiddet, gündelik düzenin dışında kalacağı varsayılan bir alana girdiğinde, araştırılacak şey yalnız failin kimliği olmaktan genişler.
Bu yorum, gerçek hayattaki dinî görevler veya soruşturma yetkileri hakkında bir açıklama değildir. Kurmacanın seçtiği başlangıç ilişkisine odaklanır: Selman’ın olayla arasında zaten bir bağ vardır. Böyle bir yakınlık araştırmayı anlamlı kılarken, kişisel öfke ile öğrenme isteğinin birbirine karışma ihtimalini de düşündürür. Karaktere güvenmekle onun her kararını peşinen doğru saymak arasında izleyici için açık bir alan kalır.
İtiraz, yalnız katili bulmaktan daha geniş bir kelime
İstanbul Modern’in açıklaması Selman’ın karşılaştığı bozuk düzenle hesaplaşmasını da hikâyenin çerçevesine koyuyor. Bu, başlığın tek bir olaya verilen tepkiyle sınırlı okunmamasını sağlıyor. Suçun kim tarafından işlendiğiyle, o suçun içinde mümkün olduğu ilişkiler aynı soru değildir. Birini cevaplamak diğerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Bu ayrım filmi izlerken her ayrıntıya büyük bir simgesel anlam yüklemeyi gerektirmiyor. Daha yalın bir düzeyde, bir olayı kapatmakla o olaydan duyulan rahatsızlığın bitmesi arasında fark olduğunu gösteriyor. Selman’ın araştırmaya girişmesi, çevresini kabul etme biçimi hakkında da bir tercih taşıyor. Cinayetin çözümü polisiye merakı beslerken, neye itiraz edildiği karakter merakını canlı tutabilir. Bu iki merakın birbirine ne kadar yaklaşacağı, filmin temel izleme sorularından biri.
Yazar ve yönetmen künyesi hangi çerçeveyi veriyor?
İKSV’nin 2014 resmî festival kaydı yönetmen, senarist ve yapımcı olarak Onur Ünlü’yü; yapım şirketi olarak U10 Film’i listeliyor. Aynı kayıtta Serkan Keskin, Hazal Kaya, Büşra Pekin ve Öner Erkan oyuncular arasında bulunuyor. Bu yaratıcı künyeyi korumak, eseri yalnız başrol karakterinin mesleği üzerinden tarif etmeye karşı yararlı bir denge sağlıyor.
Bir polisiye karakter seçimi, anlatının bütün tercihlerini tek başına açıklamaz. O karakterin hangi bilgiyle karşılaşacağı, ne kadarını seyirciyle paylaşacağı ve olayın hangi çevrede kurulacağı da yazımın parçasıdır. Bu nedenle Selman’ın sıra dışılığını sadece özelliklerini sıralayarak anlatmak yerine, onların alışılmış beklentilerimizle kurduğu ilişkiyi düşünmek gerekir. İmam, araştırmacı ve gündelik hayatı olan insan aynı kişide buluştuğunda, sorulacak soruların alanı genişler.
Kimler için uygun bir polisiye başlangıcı?
İtirazım Var, suçu araştıran kişinin dünyaya bakışını da en az olayın çözümü kadar merak eden izleyici için uygun bir seçenek. Selman’ın farklı uğraşlarını bulmacanın önceden açıklanmış anahtarları gibi görmek yerine, onu tek bir toplumsal role sığdırmayan özellikler olarak düşünmek daha verimli. Böylece karakterin yaptığı tercihlere alan bırakılır.
Başlangıcın sunduğu somut karşılaştırma şudur: Bir araştırmacıya işi nedeniyle mi, kişiliği nedeniyle mi güveniyoruz? Selman’ın bulunduğu konum, bu iki güven türünü yan yana getiriyor. Aynı insanın sorumluluk, merak ve itirazla hareket edebilmesi, dedektiflik beklentisini yalnız beceri meselesi olmaktan çıkarıyor. Filmin çözümünü önceden öğrenmeden kurulabilecek beklenti de burada: Cinayet soruşturması, olayı araştıran kişinin nasıl biri olduğunu anlama sürecinden ayrı ilerlemeyecek.
Sık sorulan sorular
İtirazım Var hangi olayla başlıyor?
İstanbul Modern’in özetinde Selman Bulut’un namaz kıldırdığı camide bir cinayet işlenmesi araştırmayı başlatıyor.
Selman Bulut’un tek uğraşı imamlık mı?
Müze programı satranç, antropoloji, bağlama ve geçmişte boksla ilişkisini de belirtiyor.
Filmin senaristi kim?
İKSV’nin 2014 künyesi senaryo ve yönetmenliği Onur Ünlü adına kaydediyor.
KAYNAKLARIYLA
Kaynaklar ve ileri okuma
- İstanbul Modern · Selman Bulut’un uğraşları ve cinayet başlangıcı Kontrol: 31 Ekim 2026
- İKSV · 2014 programı, İtirazım Var tam yaratıcı künyesi Kontrol: 31 Ekim 2026
