Aynı iş, başka bir hayatın yerine geçiyor
Boşlukta’da Ferhat ile Emrah’ın eğitimle kurduğu gelecek hayali, o sırada sürdürmek zorunda oldukları şantiye işiyle çatışıyor. İKSV’nin Türkçe sinopsisi Ferhat’ı atanamamış öğretmen, kuzeni Emrah’ı üniversite hayali kuran genç olarak tanıtıyor. Dedeleri ve babalarından sonra ailenin üçüncü kuşak erkekleri olarak duvarcılık yapıyorlar; fakat bu işi daha iyi bir seçenek gelene kadar sürdürüyorlar.
Buradaki bekleyiş, çalışmadan geçen boş bir zaman değil. Tam tersine bedenin ve günün büyük bölümünü dolduran bir işin içinde, başka bir hayatın başlayabilmesini beklemek. Filmi bu ayrımla izlemek, iki genci yalnız inşaat işçisi etiketiyle tanımamayı sağlar. Ne yaptıkları kadar ne yapmak istedikleri de önemli. Eğitim hedefini, çalışmanın sonunda kendiliğinden gelecek bir ödül gibi düşünmeden, mevcut hayatın yanında tutulan başka bir ihtimal olarak takip edebilirsiniz.
Ferhat ile Emrah aynı eğitim aşamasında değil
İki kuzenin geleceğe ilişkin sıkışmışlığı ortak olsa da başlangıçları aynı değil: Birinin tamamladığı eğitimle yapmayı beklediği meslek, diğerinin ulaşmak istediği üniversite var. Bu farkı korumak, filmdeki her gelecek cümlesini aynı türden umut olarak duymamaya yardımcı olur.
Bir hedefe henüz erişememekle o hedef için gereken eğitimi tamamlayıp mesleğini yapamamak ayrı deneyimlerdir. Beklemenin kişide yarattığı anlam da buna göre değişebilir. İzlerken kimin sözünün bir başlangıç arzusuna, kiminin hakkını veya yerini bulma beklentisine açıldığını düşünün. Bu karşılaştırma birinin durumunu ötekinden daha ağır ilan etmek için değil, filmin iki kişiyi neden birbirinin yerine koymadan izlenebilir kıldığını anlamak için değerli. Kuzenlik ve ortak iş, kişisel hedeflerin farkını silmez.
Şantiye bitince hayat da yeni bir yere dağılıyor
Somnur Vardar, Ayşegül Oğuz ve Yiğit Atılgan’ın özgün söyleşisinde şantiye işinin geçiciliğini anlatıyor: İnşaat bitiyor veya duruyor, işçiler başka yerlere dağılıyor. Bu kesintiler nedeniyle parçalı bir anlatımı baştan düşündüğünü açıklıyor. Filmdeki zaman duygusunu yalnız olayların hangi sırayla yaşandığıyla ölçmemek için somut bir bilgi bu.
Bir çalışmanın ilerlemesiyle kişinin hayatının ilerlemesi aynı yönde olmak zorunda değil. Yapı yükselirken geleceğe ilişkin belirsizlik sürebilir; bir işin tamamlanması yeni bir güvence yerine başka bir arayış getirebilir. Bu nedenle izlerken yalnız biten ve başlayan işleri saymak yerine, birikmesi beklenen neyin sürekli kesildiğine bakın. Bir yerde kalmak, yeni bir ilişki kurmak veya bir hedefe hazırlanmak için gereken süreyle işin sunduğu süre örtüşüyor mu? Filmin parçalı yapısını bu soruyla düşünmek, biçimi yaşanan koşullardan ayrı tutmamayı sağlar.
Koğuş, işin dışında kalan hayatı nasıl görünür kılıyor?
Vardar, yalnız şantiye alanını çekmenin işçilerin hayatını anlamaya yetmeyeceğini, koğuşlara bakma ihtiyacının araştırma sırasında belirginleştiğini anlatıyor. İKSV tanıtımı da işçi koğuşlarındaki yaşamı filmin alanlarından biri olarak sayıyor. Böylece dinlenilen yer, çalışma görüntülerinin arasındaki önemsiz bir ara olmaktan çıkıyor.
Bir insanı yalnız işini yaparken görmek, işin o kişinin bütün gününe ne yaptığını anlamaya yetmeyebilir. İş bittikten sonra hangi güç kalıyor, uzakla kurulan bağ nasıl sürdürülüyor, ertesi güne hazırlanmak ne kadar alan kaplıyor? Bu sorular, filmdeki kişilerin hayatlarını meslek tanımından daha geniş düşünmeyi sağlar. Aynı yerde çalışmak, aynı biçimde dinlenmek veya aynı derecede eve yakın hissetmek demek değildir. Bakışı koğuşa taşımak, emeğin yalnız üretim anına sığmadığını tartışmaya açar.
İstanbul’un değişmesiyle işçilerin zamanı birlikte
Yönetmenin özgün açıklamasına göre çalışma önce çevresindeki yıkım ve inşaatı kaydetme isteğiyle başlamış, bakışı giderek işçilere yönelmiş. Kenti tanıdık anıt ve işaretlerle sunmama tercihini de anlatıyor. Bu yaklaşım, şehri gezilecek yerler dizisi olarak değil, içinde çalışılan ve geleceği beklenen bir ortam olarak düşünmeye elverişli.
İzlerken değişen binayla o binayı yapan kişinin hayatındaki değişimi yan yana koyun. Hangisi daha kolay görülebiliyor? Bir yapının ilerlemesini dışarıdan izlemek mümkünken, orada çalışan birinin ileride başka bir mesleğe geçip geçemeyeceğini aynı şekilde göremeyiz. Bu eşitsizlik, şehrin görünen hareketiyle kişilerin belirsizliği arasındaki bağı kurar. Boşlukta’yı yalnız yapılaşma hakkında genel bir değerlendirme olarak almak, iki kuzenin ayrı hedeflerinin bu geniş manzarada açtığı soruları eksiltebilir.
Belgeseli bir sonuç haberi gibi tamamlamamak
Boşlukta, iki gencin çalışma koşullarıyla eğitimden beklediği hayatı birlikte düşünmek isteyenler için seçilebilir. Filmdeki başlangıç konumlarını, katılımcıların bugün de mutlaka aynı durumda olduğu bilgisi gibi almamak gerekir. Bu rehberin konusu, belgeselin izleyiciye sunduğu zaman ve beklenti ilişkisi.
İzleme sonrasında Ferhat ile Emrah için ayrı ayrı iki cümle kurun: Gününü dolduran iş ne, ileride yapmak istediği şey ne? Ardından bu ikisi arasındaki mesafeyi hangi koşulun büyüttüğünü düşünün. Yalnız kişisel gayret üzerinden verilecek bir cevap, işin geçiciliğini veya gelecek üzerindeki belirsizliği gözden kaçırabilir. Tamamen genel bir sistem açıklaması da kişilerin farklı isteklerini silebilir. Filmin somut değeri, bu iki düzeyi aynı anda açık tutarak çalışmakla hayata başlayabilmenin neden her zaman aynı deneyim olmadığını düşündürmesinde aranabilir.
Sık sorulan sorular
Boşlukta’nın yönetmeni ve yılı ne?
Somnur Vardar; İKSV kaydında 2022 yapımı belgesel olarak yer alıyor.
Ferhat ile Emrah’ın başlangıçtaki farkı ne?
Türkçe festival sinopsisi Ferhat’ı atanamamış öğretmen, Emrah’ı üniversite hayali kuran kuzeni olarak tanıtıyor. İkisi de ailede üçüncü kuşak duvarcı olarak çalışıyor.
Parçalı anlatım tercihini yönetmen açıklıyor mu?
Evet. Vardar, işlerin durması ve işçilerin başka şantiyelere dağılması gibi kesintileri, parçalı anlatım düşüncesiyle doğrudan ilişkilendiriyor.
KAYNAKLARIYLA
Kaynaklar ve ileri okuma
- İKSV 2023 · Boşlukta Türkçe sinopsisi, katılımcılar ve eğitim hedefleri Kontrol: 30 Ekim 2026
- 1+1 Express · Ayşegül Oğuz ve Yiğit Atılgan’ın Vardar ile 30 Eylül 2023 tarihli özgün söyleşisi Kontrol: 30 Ekim 2026
