Yeniden buluşmak, geçmişe aynen dönmek mi?
Aşk, Büyü vs., Reyhan ile Eren’in bir adada başlayan ve yirmi yıl sonra aynı adada yeniden karşılarına çıkan ilişkisini anlatıyor. Ümit Ünal’ın yazıp yönettiği filmde Eren’i Ece Dizdar, Reyhan’ı Selen Uçer oynuyor. İstanbul Modern’in tanıtımı ile oyuncunun Time Out söyleşisi, hikâyenin başlangıcını bu uzun aradan sonraki karşılaşmada buluşturuyor.
İzlemeye başlamak için bütün gençlik dönemini önceden bilmek gerekmiyor. Daha kullanışlı soru, iki kişinin aynı geçmişi bugün aynı anlamda hatırlayıp hatırlamadığı. Birinin dönüşü diğeri için aynı duyguyu veya aynı beklentiyi yaratmak zorunda değil. Aradan geçen zamanı yalnızca yirmi yıllık bir boşluk gibi görmek yerine, karşılaşmanın içinde konuşan üçüncü bir unsur olarak düşünmek, ilişkinin bugünkü gerilimine yaklaşmayı kolaylaştırır.
Milletvekilinin kızı ve bekçinin kızı olmak neyi değiştiriyor?
Resmî program özeti Eren’i adanın nüfuzlu bir ailesinden gelen milletvekilinin kızı, Reyhan’ı ise evin bekçisinin kızı olarak tanımlıyor. Böylece geçmişteki aşk, toplumsal konumdan bağımsız bir boşlukta başlamıyor. Yeniden buluşmada kişisel duyguların yanında, iki kişinin nereden geldiği ve hangi imkânlara sahip olduğu da düşünülmesi gereken bir zemin oluşturuyor.
Bu başlangıç bilgisi üzerinden izlerken şunu sorabilirsiniz: geçmişten uzaklaşabilmek ve aynı yerde kalmak, iki kişi için aynı anlama mı geliyor? Birinin hatıra olarak gördüğü yer, ötekinin gündelik hayatı olabilir. Bu bir sahne sonucu değil, filmin kurduğu sınıfsal karşılaşmaya yöneltilen okuma sorusu. Eşitsizliği yalnızca dışarıdan ilişkiyi engelleyen tek bir güç olarak düşünmek yerine, konuşma biçimine ve beklentilere nasıl sızdığını takip etmek daha fazla ayrıntı yakalatabilir.
Aynı ada neden bir zaman ölçüsüne dönüşüyor?
İstanbul Modern filmi Büyükada’da çekilmiş bir yapım olarak kaydediyor. Time Out’ta Selen Uçer, Eren’in uzaklara gidip eğitim gördüğü, Reyhan’ın ise çocukluğunun geçtiği adada kaldığı çerçeveyi anlatan söyleşiye katılıyor. Hikâyenin aynı yerde yeniden açılması, geçmiş ile bugünü yalnızca diyalogda değil ortak bir coğrafya üzerinde düşünmeye imkân veriyor.
Bu nedenle adayı sadece romantik bir manzara olarak izlemek eksik kalabilir. Aynı yol veya çevre iki kişi için aynı hafızayı taşımak zorunda değil. İzleme önerisi olarak, kimin mekânı tanıdığına ve kimin onu yeniden keşfediyormuş gibi davrandığına dikkat edebilirsiniz. Burada her yerin mutlaka değiştiği veya her ayrıntının yerinde kaldığı yönünde bir iddia kurmuyoruz. Önemli soru, ortak yerin kişisel deneyimlerde nasıl farklı anlamlar kazanabildiği.
Büyü sorusu aşkın açıklaması mı, tartışmanın aracı mı?
Ünal, Diken söyleşisinde Eren’in dönüşünün süren aşktan mı yoksa geçmişte yapılan bir aşk büyüsünden mi kaynaklandığı sorusunu gündeme getirmek istediğini açıklıyor. Kendi yorumunun aşk yönünde olduğunu da belirtiyor. Böylece karakterlerin büyü hakkında söyledikleriyle yönetmenin kişisel inancı birbirinden ayrılıyor; büyünün varlığı film dışı bir olgu olarak doğrulanmış sayılmıyor.
İzlerken büyü sorusunu tek başına çözülmesi gereken bir bilmeceye çevirmek yerine, iki kadının birbirinden ne talep ettiğini düşünmek mümkün. Bir duyguyu büyüye bağlamak, sorumluluk veya seçim hakkında nasıl bir konuşma açıyor? Karşıdaki kişi aynı açıklamaya katılmadığında ilişki nasıl sürüyor? Bu sorular için filmin finalini önceden bilmek gerekmiyor. İnanç ve kuşku, ilişkinin bugün nasıl anlatıldığını anlamak için izlenebilir.
Diyalogların doğallığında uzun hazırlığın payı
Selen Uçer, Time Out söyleşisinde altı aylık hazırlık ve prova süresinden, on iki günlük çekimden söz ediyor. Çekimde doğaçlama olmadığını, provalardaki denemelerin bazı sahneleri değiştirdiğini belirtiyor. Bu ayrım önemli: doğal görünen bir konuşmanın mutlaka kameranın önünde o anda icat edildiğini varsaymak gerekmiyor. Görünen akışın arkasında önceden çalışılmış bir düzen bulunabilir.
Oyuncunun bu açıklamasından yola çıkarak, diyalogların yalnızca bilgi verdiği yerlere değil ilişkiyi değiştirdiği anlara da bakabilirsiniz. Bir cümlenin içeriği kadar kime söylendiği ve karşı taraftan ne beklediği önem taşıyabilir. Her konuşmayı tiyatroya benzetmek de tek seçenek değil; Uçer, senaryoyu okurken adanın ve doğanın güçlü görsel imgeler sunduğunu söylüyor. Sözü, bedenleri ve çevreyi birlikte izlemek filmin mekânla ilişkisini daha görünür yapabilir.
İlk izlemede hangi üç bağı takip etmeli?
Önce geçmişteki yakınlık ile bugünkü beklentiyi, ardından sınıf konumu ile hareket imkânını, son olarak da büyü açıklaması ile kişisel seçimi yan yana düşünmeyi öneriyoruz. Bunlar resmî bir çözüm listesi değil; aynı yeniden buluşmanın farklı yönlerini takip etmek için editoryal sorular. Reyhan ile Eren’in birbirlerine söylediklerini bu üç eksende dinlemek, romantik hikâyenin içindeki eşitsizlik ve zaman duygusunu daha belirgin kılabilir.
Filmi gördükten sonra aynı yere dönmenin aynı ilişkiye dönmek anlamına gelip gelmediğini tartışabilirsiniz. Birlikte paylaşılan bir geçmişin, bugünkü iki kişiye aynı hakları veya yükümlülükleri verip vermediği de açık bir soru. Rehber bu soruları finalin yerine geçecek kesin bir hükme bağlamıyor. İlişkinin nasıl sonuçlandığını açıklamadan, buluşmanın neden basit bir kaldığı yerden devam etme anı olmadığını düşündürüyor.
Sık sorulan sorular
Aşk, Büyü vs.’de Reyhan ve Eren’i kim oynuyor?
Reyhan’ı Selen Uçer, Eren’i Ece Dizdar oynuyor.
İki kadın kaç yıl sonra yeniden buluşuyor?
Resmî tanıtıma göre yirmi yıl sonra aynı adada yeniden karşılaşıyorlar.
Aşk, Büyü vs. nerede çekildi?
İstanbul Modern’in kaydı Büyükada’yı belirtiyor; Selen Uçer de söyleşisinde ada ve doğanın görsel önemini anlatıyor.
Filmin konuşmaları çekimde doğaçlama mı?
Selen Uçer, çekimde doğaçlama olmadığını; provalardaki denemelerin bazı sahnelere katkıda bulunduğunu söylüyor.
KAYNAKLARIYLA
Kaynaklar ve ileri okuma
- İstanbul Modern · 2019 film kaydı, yirmi yıl, sınıf konumları ve Büyükada Kontrol: 27 Ekim 2026
- Diken · Ümit Ünal’ın aşk, dönüş ve büyü sorusu üzerine özgün söyleşisi Kaynak tarihi: 6 Haziran 2021 · Kontrol: 27 Ekim 2026
- Time Out · Selen Uçer’in Reyhan, hazırlık, prova ve çekim üzerine özgün söyleşisi Kaynak tarihi: 27 Mayıs 2021 · Kontrol: 27 Ekim 2026
