Duyu kaybından başka bir hayat ihtimaline
Aniden’de Reyhan’ın koku alamaması, alıştığı hayatın içinden çıkıp kendi seçimlerini yeniden düşünmesini başlatıyor. Melisa Önel’in filmine ilişkin destekçi Visions Sud Est’in özeti, Hamburg’dan İstanbul’a gelen Reyhan’ın dönüş öncesinde bu kaybı fark etmesini, ardından yakınlarına haber vermeden kaybolmasını anlatıyor. IFFR ise filmi 2022 yapımı olarak kaydediyor. Başlangıçtaki sağlık endişesi, hikâyeyi bir teşhis bekleyişinden kişinin dünyayla kurduğu bağlara doğru açıyor.
Burada duyu kaybının tıbbi açıklamasını bulmakla karakterin ne istediğini anlamak farklı sorular. Reyhan’ın görünür hayatında kendisine ait olanın ne kadarını seçtiği, ortadan kaybolma kararının anlamına katılıyor. Film üzerine konuşmak için yararlı başlangıç, bir eksilmenin neden aynı zamanda olasılık hissi yaratabildiği. Kayıp, alışılmış düzeni sarsarken o düzenin dışında yaşama isteğini de belirginleştiriyor. Aniden’in yaratıcı çerçevesi bu iki duyguyu aynı kişide buluşturuyor.
Görmek ve görülmek neden ayrı meseleler?
Önel, Aslı Ildır’ın Altyazı söyleşisinde görünmezlik fikrinin Feride Çiçekoğlu’yla yazdıkları senaryonun çıkışındaki duygulardan biri olduğunu açıklıyor. Görmek ama görülmemek, hem kayıp hem olasılık taşıyan bir durum olarak düşünülmüş. Bu beyan, Reyhan’ın saklanma kararını yalnız başkalarından uzaklaşmak üzerinden değerlendirmemeyi sağlıyor.
Bir insanın görünmemesi, kimsenin onun varlığını fark etmemesinden ibaret olmayabilir. Tanındığı rollerin dışında kalabilmek, kendini başka biçimde düşünmesine imkân verebilir. Aniden’in başlangıç sorusu bu açıdan belirli: Reyhan alışıldık ilişkilerinin dışına çıktığında neye tutunacak? Bu bir özgürlük kararının bedelsiz olduğu anlamına gelmiyor. Kendisini tanımlayan bağlardan uzaklaşmak, yeni bağların kendiliğinden kurulacağı güvencesini de vermiyor. Görünmezlik düşüncesi bu yüzden filmde çözümden çok, karakterin kendi hayatını yeniden deneyebileceği bir aralık açıyor.
Boş ev ve otel iki farklı sığınak
Visions Sud Est, Reyhan’ın büyükannesinin boş dairesine gizlice taşınmasını ve bir otelde işe girmesini başlangıç özetinde kaydediyor. Önel, Altyazı’da boş evle oteli karakterin gizlenebileceği ve arada kalabileceği yerler olarak tarif ediyor. Mekânlar, hem Reyhan’ın hem İstanbul’un hafızasından izler taşıyacak biçimde düşünülmüş.
Evle otel, aynı saklanma kararının içinde farklı anlamlar kazanabilir. Ev, kişinin önceden bildiği bir çevreye geri dönmesini; otel, geçici ve yeni ilişkiler içinde yer almasını mümkün kılar. Bu karşılaştırma, filmin tanıtımında verilen durumlardan çıkan bir okuma. Mekânların işlevi yalnız nerede bulunduğumuzu açıklamakla sınırlanmıyor; karakterin geçmişiyle yeni ihtimalleri aynı şehirde nasıl taşıdığını düşünmeye de yardım ediyor. Reyhan’ın şehir içinde yer değiştirmesi, uzak bir yere gitmeden tanıdık hayatın dışına çıkmanın mümkün olup olmadığını soruyor.
Görüntüyle koku nasıl hatırlatılabilir?
Önel, görüntü yönetmeni Meryem Yavuz’la koku duyusunun yokluğunu veya mekânlar üzerinden varlığını seyirciye nasıl hatırlatabileceklerini konuştuklarını anlatıyor. Dokunma ve duyma gibi duyuları sinema diline katma isteğini de aynı söyleşide belirtiyor. IFFR’nin künyesi Yavuz’u görüntü yönetmeni olarak doğruluyor.
Bu üretim sorusu, sinemanın seyirciye doğrudan sunamadığı bir duyuyu başka ilişkilerle düşündürebilmesine dayanıyor. Koku deneyimi görüntüye birebir çevrilemez; buna karşılık bir kişinin çevresine yaklaşma biçimi, hangi ayrıntıyla ilgilendiği ve neye tepki verdiği üzerinden bir anlam alanı kurulabilir. Burada belirli planların nasıl işlediğini izlemiş gibi tarif etmek yerine, yaratıcı ekibin önüne koyduğu problemi anlamak daha somut bir giriş sağlıyor. Aniden’de koku, senaryoyu başlatan bilgiden film dilini düşünmeye yönelten bir soruya dönüşüyor.
Defne Kayalar’ın karaktere girişi
Emrah Kolukısa’nın BirGün’de Önel ve Defne Kayalar’la yaptığı söyleşi, Reyhan’ın nasıl ortak bir çalışmayla oluştuğunu anlatıyor. Kayalar, senaryonun uyandırdığı duyguları kavramanın rol açısından önemini vurguluyor; provalarda Reyhan’ın ilişkilerindeki iletişim güçlüğünün konuşulduğunu söylüyor. Bu açıklamalar karaktere yalnız olayları sıralayarak yaklaşmanın eksik kalacağını gösteriyor.
Bir karakterin ne yaptığını bilmek, o davranışın onun için taşıdığı duyguyu çözmekle aynı şey değil. Ortadan kaybolmak dışarıdan tek bir eylem gibi görünebilir; rolün içinde geçmiş ilişkiler, söyleyemedikleri ve yeni temas arayışı birlikte bulunabilir. Kayalar’ın tarif ettiği hazırlık, bu eylemin arkasındaki nüansları düşünmeye dayanıyor. Filmi seçerken oyunculuğa ilişkin merak da buradan kurulabilir: Kendi hayatına yabancılaşan bir kişi, yeni bir hayatı büyük açıklamalar yapmadan nasıl aramaya başlar? Bu soru, duyularla ilişkiler arasındaki bağı kişisel ölçekte tutuyor.
Birlikte yazılan görünmezlik fikri
BirGün söyleşisinde Önel, Çiçekoğlu’yla görünmez bir kadın fikrinden başlayarak çalıştıklarını, yazımın yeniden yazmalarla sete kadar sürdüğünü anlatıyor. Özgün söyleşi, karakterin yolculuğunun ortak yazım ve yeniden düşünme sürecinde oluştuğunu gösteriyor. Bu bilgi, hikâyenin tek bir hazır fikirden çıkmadığını anlamaya katkı sağlıyor.
Aniden’i merak etmek için en güçlü neden, bir kaybın şehir, kimlik ve ilişkiler üzerinden nasıl genişletildiğini görmek istemek olabilir. Filmin başlangıcında duyulan endişe, karakterin kendisi için kuracağı yeni sorulara dönüşüyor. Ev ve otel, tanınma ve saklanma, eski bağlar ve yeni karşılaşmalar aynı arayışın farklı yüzleri oluyor. Reyhan’ın isteğini peşinen başarıya ulaşmış bir kurtuluş gibi tanımlamadan, arayışın kendisine bakmak filmin özgül sorusunu koruyor: İnsan, kendisini başkalarının bildiği hayatın dışında nasıl tanımaya başlayabilir?
Sık sorulan sorular
Aniden’in yönetmeni ve senaristleri kim?
Yönetmen Melisa Önel. Önel ve Feride Çiçekoğlu’nun ortak senaryo çalışması, yaratıcılarla yapılan özgün söyleşilerde doğrulanıyor.
Reyhan’ı kim canlandırıyor?
Defne Kayalar. IFFR ve oyuncunun BirGün söyleşisi bu eşleşmeyi doğruluyor.
Aniden 2022 mi 2023 filmi mi?
IFFR ve destekçi Visions Sud Est film yılını 2022 veriyor. Rotterdam katılımı 2023 festivaline ait; bu tarihler farklı bilgi türleri.
Kokuya ilişkin sinema dili için kimlerle çalışıldı?
Önel, görüntü yönetmeni Meryem Yavuz’la koku yokluğunun ve mekânların duyusal etkisinin nasıl aktarılacağını çalıştıklarını açıklıyor.
KAYNAKLARIYLA
Kaynaklar ve ileri okuma
- Visions Sud Est · Desteklenen Aniden projesi ve başlangıç durumu Kontrol: 31 Ekim 2026
- IFFR · Aniden 2022 ve 2023 festival künyesi Kontrol: 31 Ekim 2026
- Altyazı · Aslı Ildır’ın Melisa Önel ile özgün söyleşisi Kontrol: 31 Ekim 2026
- BirGün · Emrah Kolukısa’nın Melisa Önel ve Defne Kayalar söyleşisi, 22 Aralık 2023 Kontrol: 31 Ekim 2026
