Kaynak roman Dünyanın Uyanışı
Atiye, Şengül Boybaş’ın Dünyanın Uyanışı adlı romanından esinlenerek hazırlanan bir dizi. Netflix’in 25 Mart 2019 tarihli yapım duyurusu bu bağı açıkça belirtiyor. Ancak romanın yazarıyla dizinin bütün bölümlerini yazan kişileri aynı kabul etmek doğru bir künye vermiyor. Ekrana geçişte ayrıca bir senaryo ekibi çalışıyor.
Buradaki soru sezonları hangi sırayla izleyeceğinizden farklı: Hikâyenin edebiyattaki kaynağı kime ait, televizyondaki biçimini kimler oluşturdu? Boybaş’ın romanı, Jason George ve Nuran Evren Şit’in ilk uyarlama çalışması ve bölüm yazarlarının emeği ayrı halkalar. Bu ayrımı kurmak, tek bir isme bütün görevleri yüklemeden Atiye’nin nasıl ortaya çıktığını anlamanın başlangıcı.
Kitap henüz taslakken başlayan ilişki
Nuran Evren Şit, Nilüfer Türkoğlu’nun Ajandakolik için yaptığı 9 Şubat 2020 tarihli söyleşide romanı henüz basılmamışken okuduğunu anlatıyor. Metnin yayımlanmasıyla dizi projesinin geliştirilmesi birbirine yakın ilerleyen süreçler olmuş. Şit, yapımcı Onur Güvenatam ile projeyi Netflix’e sunduklarını da belirtiyor.
Bu anlatım, bir kitabın rafta bulunup doğrudan çekim senaryosu gibi kullanılması düşüncesinden daha ayrıntılı bir üretim resmi sunuyor. Romanın okura ulaşması, uyarlamanın geliştirilmesi ve yapımın kurulması birbirine değiyor; yine de farklı işler olarak ilerliyor. Şit’in tanıklığı özellikle senaryo yazarının yalnızca hazır bir siparişi yerine getiren son halka olmadığını gösteriyor.
Jason George ve bölüm yazarları nerede devreye giriyor?
Şit’in söyleşisine göre ekrana uyarlama çalışması önce Jason George ile birlikte yürütülüyor; ilk bölümü George yazıyor. Aynı kayıtta ilk sezonun hikâye ve bölüm ekibinde Ayşin Akbulut, Cansu Çoban, Atasay Koç, Nergis Otluoğlu Akoğlu ve Merih Aslan’ın da bulunduğu belirtiliyor. Dolayısıyla ilk duyurudaki iki isim, sonraki bütün bölüm emeğinin eksiksiz listesi olarak okunmamalı.
Şit, ikinci sezon için Ali Ercivan ile Pelin Karamehmetoğulları’nın ekibe katıldığını ayrıca söylüyor. Bu bilgi, bir sezondaki görev dağılımını bütün diziye otomatik olarak yaymamak gerektiğini somutlaştırıyor. Merak ettiğiniz bölümün jeneriği, o bölümdeki yazarlık payını araştırırken en doğrudan başlangıç kaydı.
Ortak yazarlık, rastgele parçaları birleştirmek değil
Aynı söyleşide Şit, baş yazarın tutarlılığı gözetmesini, karar sürecini ve önce hikâye, akış, tretman üzerinde çalışılmasını anlatıyor. Buradan çıkarılabilecek yararlı ayrım şu: Farklı kişilerin bölüm yazması, her bölümün birbirinden bağımsız bir evren kurduğu anlamına gelmiyor. Ortak çalışmanın içinde bir çerçeve ve koordinasyon bulunuyor.
Romanla dizi arasındaki bir değişikliği araştırırken bu yapıyı hatırlamak gerekir. Tek bir sahne için kaynak olmadan belirli bir yazarı sorumlu ilan etmek mümkün değil. Buna karşılık roman yazarlığı, uyarlamanın geliştirilmesi ve bölüm senaryosu gibi görevleri ayırmak mümkün. Bu, yaratıcı katkıyı belirsiz bir “yapımcılar değiştirmiş” cümlesinden daha anlaşılır kılar.
Boybaş’ın anlattığı çıkış noktası
Boybaş, kendi sitesinde yayımlanan KalemKahveKlavye söyleşisinde Göbeklitepe ziyaretinin yazma fikrini harekete geçirdiğini, ardından hayal ve araştırmayla uzun bir süreç yaşadığını anlatıyor. Karakterler için gözlem ve izlenimlerinden yararlandığını söylüyor. Ayrıca romanın seri olmasına başlangıçta değil, yazma sürecinde karar verdiğini belirtiyor.
Bunlar yazarın yaratım sürecine ilişkin açıklamalar; arkeolojik bir bulgunun bilimsel açıklaması değiller. Edebî eserin tarihî bir yerden etkilenmesiyle o yerde geçen bütün olayları belgelemek farklı şeyler. Atiye’deki sembolün işlevini araştıran okur için de bu ayrım faydalı: Kurmaca, mekâna yeni bir hikâye kurabilir; bu hikâye kazı raporunun yerine geçmez.
Ressam ile arkeolog arasındaki bağ neden önemli?
Netflix’in ilk tanıtımı, İstanbul’da yaşayan ressam Atiye ile Göbeklitepe’de çalışan arkeolog Erhan’ı, bulunan bir sembol üzerinden ilişkilendiriyor. Bu başlangıç, sanat üretimi ile geçmişi araştırmayı aynı gizemin iki ayrı tarafı hâline getiriyor. Olayların nasıl sonuçlandığını bilmeden de kaynak romanla ekranın ortak çekirdeğini bu çerçevede araştırabilirsiniz.
Karşılaştırma için somut sorular şöyle kurulabilir: Bir bilgi karakterin düşüncesiyle mi, karşılaşmayla mı veriliyor? Sembol, anlatılan bir hatıra mı yoksa görülen bir nesne mi? Böyle sorular, kitapta bulunmayan her ayrıntıyı otomatik hata saymaktan daha verimli. Burada belirli sahnelerin farklı olduğu iddia edilmiyor; karşılaştırmada hangi anlatım araçlarının incelenebileceği gösteriliyor.
Hangi bilgi için hangi kayda bakmalı?
Romanın kökeni için Boybaş’ın açıklaması, uyarlama süreci için Şit’in söyleşisi, ilk yapımın açıklanan görevleri için Netflix duyurusu birbirini tamamlıyor. Netflix’in 2019 duyurusunda yönetmenler Ozan Açıktan ve Gönenç Uyanık olarak belirtiliyor. Yazar, yönetmen ve oyuncu görevlerini tek bir başlıkta eritmemek, aradığınız kişinin işini doğru tanımlamayı sağlar.
Bu kaynakların tarihleri yeni sezon haberi anlamına gelmiyor. Bugün kullanılmalarının nedeni Atiye’nin yaratıcı geçmişini açıklamaları. Romanı okumaya karar veren kişi kaynak esere; ekrandaki bölümü araştıran kişi ilgili jeneriğe yönelebilir. İki çalışmanın aynı hikâye çevresinde buluşması, onların aynı üretim belgesi olduğu anlamına gelmiyor.
Sık sorulan sorular
Atiye’nin kaynak kitabı hangisi?
Şengül Boybaş’ın Dünyanın Uyanışı romanı. Netflix ilk yapım duyurusunda dizinin bu kitaptan esinlendiğini belirtiyor.
Dizinin bütün senaryosunu Şengül Boybaş mı yazdı?
Kaynak romanın yazarı Boybaş. Ekran uyarlamasında Jason George, Nuran Evren Şit ve bölüm yazarlarından oluşan ayrı bir ekip çalıştı.
Atiye’nin ilk bölümünü kim yazdı?
Nuran Evren Şit’in Ajandakolik söyleşisinde verdiği bilgiye göre ilk bölümü Jason George yazdı.
İlk sezonun yönetmenleri kim?
Netflix’in Mart 2019 duyurusunda Ozan Açıktan ve Gönenç Uyanık listeleniyor; bu kayıt ilk yapım dönemine ait.
KAYNAKLARIYLA
Kaynaklar ve ileri okuma
- Netflix · 25 Mart 2019 kaynak roman, ilk ekip ve hikâye başlangıcı Kontrol: 22 Ekim 2026
- Ajandakolik · Nuran Evren Şit ile özgün söyleşi, 9 Şubat 2020 Kontrol: 22 Ekim 2026
- Şengül Boybaş · yazarın kendi sitesinde kaynak romanın oluşum söyleşisi Kontrol: 22 Ekim 2026
